Jheronimus Bosch: de duivels die vijfhonderd jaar later nog steeds spoken
Sta stil op het Jeroen Boschplein en kijk omhoog. Een oude kerktoren, rustig tussen de daken van de binnenstad. Niets wijst erop dat hier ooit een man rondliep die de gekste wezens uit de kunstgeschiedenis bedacht.
Vliegende vissen, wandelende oren, monsters met een ei als lijf. Deze maand is het 510 jaar geleden dat Jheronimus Bosch overleed, in de stad waar hij zijn hele leven woonde en werkte. Zijn duivels spoken er nog altijd rond.
Een schilder die zijn stad nooit verliet
Bosch werd rond 1450 geboren in 's-Hertogenbosch en stierf er ook, in augustus 1516. Hij stamde uit de schildersfamilie Van Aken en groeide op tussen penselen en verfpotten. Anders dan veel van zijn tijdgenoten trok hij nooit weg om elders faam te zoeken. Hij bleef, trouwde met Aleid van de Meervenne en trad toe tot de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, hetzelfde deftige gezelschap dat nu nog altijd samenkomt in het Zwanenbroedershuis. Alles wat hij schilderde, bedacht hij hier, tussen de straten die je vandaag nog steeds kunt bewandelen.
Monsters, dromen en een wereld die niemand kon natekenen
Waar andere schilders uit zijn tijd brave heiligen en devote taferelen maakten, tekende Bosch een wereld vol verbeelding. Zonde, verleiding en verlossing kregen bij hem gezicht in monsters, hybride wezens en taferelen die je blijft bestuderen zonder alles te begrijpen. Een tijdgenoot noemde hem ooit de knapste bedenker van fantastische, bizarre zaken. Zijn bekendste werk, De tuin der lusten, hangt tegenwoordig in Madrid. Toch is de plek waar het allemaal begon nog altijd hier, in Den Bosch.
Zijn wereld herleeft in het Jheronimus Bosch Art Center
De originele schilderijen van Bosch zijn verspreid over musea in de hele wereld. Wat je in Den Bosch wél vindt, is de plek die dichter bij de bron zit dan waar ook: het Jheronimus Bosch Art Center, gevestigd in de eeuwenoude Sint-Jacobskerk, vlak bij waar Bosch zelf leefde. Je ontdekt er reproducties op ware grootte, achtergrondverhalen over zijn verborgen symboliek en tentoonstellingen die telkens een ander deel van zijn wereld belichten. Nu lopen bijvoorbeeld Pifostio, een expositie over kunst die ronddraait zonder vooruit te komen, en Fantasma, in de karakteristieke Toren van Jheronimus. Wie echt wil dwalen door de gedachtewereld van Bosch, boekt een rondleiding van een uur. Een gids neemt je mee langs de details die je zelf makkelijk mist en legt uit wat er allemaal schuilgaat achter die bizarre wezens.
Praktisch
Het Jheronimus Bosch Art Center vind je aan het Jeroen Boschplein 2, midden in de binnenstad. Van april tot en met oktober is het geopend van dinsdag tot en met zondag, van 11.00 tot 17.30 uur. In maart, november en december gelden de uren van 12.00 tot 17.00 uur. Op maandag is het gesloten. Volwassenen betalen 12 euro entree, kinderen van 6 tot 12 jaar 5 euro en kinderen tot 6 jaar mogen gratis mee. Studenten en CJP-houders betalen eveneens 5 euro. Een rondleiding boek je vooraf, voor 25 euro per gids bovenop de gewone entree. Meer informatie en reserveren kan via jheronimusbosch-artcenter.nl of telefonisch via 073-612 68 90.
Loop van het plein naar de Markt en je staat zo weer in het heden. Maar neem die monsters mee in gedachten. Vijfhonderd jaar na zijn dood bepaalt Jheronimus Bosch nog steeds hoe de wereld naar deze stad kijkt. Ontdek zelf waarom.